حمایت دولت آمریکا از OpenAI در پرونده حق کپی‌رایت و هوش مصنوعی

دولت ایالات متحده در اقدامی بی‌سابقه، از استفاده شرکت OpenAI از آثار تحت حفاظت کپی‌رایت برای آموزش مدل‌های زبانی بزرگ دفاع کرد. این مداخله که مستقیما به بحث حق کپی‌رایت و هوش مصنوعی مربوط می‌شود، می‌تواند سرنوشت آینده رقابت میان غول‌های تکنولوژی و ناشران رسانه‌ای را تغییر دهد.

در جریان شکایت مطبوعخانه نیویورک تایمز (The New York Times) از OpenAI، دولت ترامپ با ارائه یک یادداشت حقوقی ۲۰ صفحه‌ای، از استفاده بدون مجوز شرکت سازنده ChatGPT از آثار تحت حفاظت کپی‌رایت برای آموزش مدل‌های زبانی بزرگ (LLMs) خود دفاع کرده است.

در این یادداشت حقوقی، با اشاره به فرمان اجرایی که رئیس‌جمهور دونالد ترامپ سال گذشته امضا کرده است، آمده است: «ایالات متحده منافع بسیار مهمی در تداوم توسعه یک صنعت هوش مصنوعی قدرتمند و رقابتی دارد؛ صنعتی که بتواند استانداردهای مربوط به شیوه‌ها و رویه‌های استفاده از هوش مصنوعی را در سطح جهانی تعیین کند… بر همین اساس، برای ایالات متحده حیاتی است که “رهبری جهانی خود را در حوزه هوش مصنوعی حفظ کند”.»

چالش‌های حقوقی در حوزه حق کپی‌رایت و هوش مصنوعی

مدل‌های زبانی بزرگ (LLMs) که زیرساخت چت‌بات‌هایی نظیر ChatGPT، Claude و Gemini را تشکیل می‌دهند، بر پایه پایگاه‌های داده‌ای بسیار عظیم از آثار منتشرشده آموزش می‌بینند؛ این آثار شامل کتاب‌ها، مقالات و سایر محتواهای تحت حفاظت کپی‌رایت است که شرکت‌های هوش مصنوعی بدون کسب اجازه، آن‌ها را در این پایگاه‌های داده وارد می‌کنند. بسیاری از ناشران، از جمله نیویورک تایمز در پرونده حاضر، بر این باورند که آموزش مدل‌های هوش مصنوعی توسط شرکت‌هایی مانند OpenAI با استفاده از آثار تحت حفاظت کپی‌رایت، اقدامی غیرقانونی است.

پاسخ به این پرسش که «آیا می‌توان از آثار دارای حق مالکیت برای آموزش هوش مصنوعی استفاده کرد؟» ساده و دوپهلو نیست و دقیقا به همین دلیل است که بحث‌های حقوقی گسترده‌ای پیرامون حق کپی‌رایت و هوش مصنوعی شکل گرفته است. محور اصلی این مناقشات معمولا بر مفهوم «استفاده منصفانه» (Fair Use) استوار است؛ یعنی بخشی از قانون کپی‌رایت که در سناریوهای خاص، اجازه می‌دهد بدون کسب اجازه، از آثار دیگران استفاده شود. در پرونده فعلی، بحث «استفاده منصفانه» بر این موضوع تمرکز دارد که آیا بهره‌گیری شرکت‌های هوش مصنوعی از آثار تحت حفاظت کپی‌رایت به میزان کافی «تحول‌آفرین» است که قاضی بتواند آن را قانونی قلمداد کند یا خیر. در این یادداشت آمده است: «محدود کردن توسعه مدل‌های زبانی بزرگ بر پایه سوءبرداشت از دکترین “استفاده منصفانه”، مانع پیشرفت‌های خلاقانه و علمی شده و شکوفایی و تحرک اقتصادی ایالات متحده را مختل خواهد کرد.»

تاکنون، روند پرونده‌های مربوط به آموزش هوش مصنوعی و نقض حق کپی‌رایت عمدتا به نفع شرکت‌های هوش مصنوعی بوده است. سال گذشته، قاضی ویلیام آلساپ (William Alsup) شرکت Anthropic را ملزم کرد تا مبلغ ۱.۵ میلیارد دلار غرامت در پرونده کپی‌رایت به گروهی از نویسندگان که آثارشان برای آموزش مدل‌های این شرکت استفاده شده بود، بپردازد؛ اما نکته مهم اینجاست که Anthropic به‌خاطر خود فرآیند «آموزش هوش مصنوعی» جریمه نشد، بلکه این شرکت به دلیل استفاده از «کتابخانه‌های سایه» (Shadow Libraries) غیرقانونی برای دسترسی غیرمجاز و کپی‌برداری از کتاب‌های مورد نیاز جهت آموزش، محکوم شد.

قاضی آلساپ در نوشته خود، فرآیند آموزش مدل‌های زبانی بزرگ را با مطالعه یک کتاب توسط انسان مقایسه کرده و نوشت: «مدل‌های زبانی شرکت Anthropic نیز مانند هر خواننده دیگری که مشتاق نویسندگی است، آثار موجود را مطالعه کردند؛ نه برای آنکه از آن‌ها پیشی گرفته و جایگزین آن‌ها شوند، بلکه برای آنکه مسیر جدیدی باز کرده و چیزی متفاوت خلق کنند.»

این یادداشت حقوقی جدید دولت ترامپ یک حکم قضایی محسوب نمی‌شود، چرا که رسیدگی به این پرونده در دادگاه منطقه‌ای ایالات متحده در منطقه جنوبی نیویورک در جریان است. این یادداشت فاقد ماهیت حکم قضایی است و تنظیم‌کنندگان آن صلاحیت صدور حکم ندارند؛ با این حال، این مداخله دولت ترامپ همچنان می‌تواند وزن و تأثیر قابل توجهی داشته باشد.