جنگ تکنولوژی؛ رقابت آمریکا و چین در تولید ربات‌ها و پهپادها

در حالی که ایالات متحده با اعمال محدودیت‌های امنیتی به دنبال مهار فناوری‌های چینی است، برتری چین در مقیاس تولید و قیمت تمام‌شده، چشم‌انداز رقابت آمریکا و چین در تولید ربات‌ها را دگرگون می‌کند.

در ماه‌های جولای و آگوست، دولت واشینگتن محدودیت‌های اعمال‌شده بر سیستم‌های رباتیک پیشرفته‌ی ساخت کشورهای خارجی را تشدید کرد و تعرفه‌های سنگینی نیز بر پهپادهای وارداتی و قطعات آن‌ها وضع نمود؛ هر دو اقدام با استناد به دغدغه‌های امنیت ملی انجام شده‌اند. تعرفه‌های پهپاد از ماه سپتامبر اجرایی می‌شوند و قرار است در سال ۲۰۲۷، تعرفه‌های اضافی برای قطعات مربوطه نیز اعمال گردد.

این اقدامات بخشی از تلاش گسترده‌تر ایالات متحده برای محدود کردن فناوری‌های خارجی در صنایع استراتژیک و حیاتی است. «لیست تحت پوشش» (Covered List) کمیسیون فدرال ارتباطات (FCC) که در سال ۲۰۲۱ تدوین شد، در ابتدا تجهیزات مخابراتی و نظارتی شرکت‌هایی نظیر هواوی (Huawei)، زد‌تی‌ئی (ZTE) و هیک‌ویژن (Hikvision) را هدف قرار داده بود؛ اما این لیست بعدها به پهپادهای خارجی و اخیرا نیز به دستگاه‌های رباتیک پیشرفته گسترش یافته است.

این حرکت جدید در حالی صورت می‌گیرد که تولیدکنندگان چینی جایگاه بسیار قدرتمندی در بازارهای پهپاد و ربات‌های انسان‌نما (Humanoid Robots) کسب کرده‌اند و اغلب با قیمت‌هایی رقابت می‌کنند که برای رقبای آمریکایی و اروپایی به‌سختی قابل رقابت است.

در مجموع، این محدودیت‌ها پرسش بزرگ‌تری را برای صنعت جهانی رباتیک ایجاد کرده است: اگر پهپادها و ربات‌های انسان‌نمای چینی به‌طور فزاینده‌ای از بازار ایالات متحده حذف شوند، رقابت در کجا ادامه خواهد یافت؟

این محدودیت‌ها ممکن است بخش‌هایی از بازار آمریکا را محافظت کند، اما مستقیما با مزیت‌های چین در زمینه مقیاس تولید جهانی و قیمت تمام‌شده‌ی پایین مقابله نمی‌کند.

ابعاد جدید رقابت آمریکا و چین در تولید ربات‌ها

تحلیلگران و مدیران صنعتی که با TechCrunch گفتگو کرده‌اند، معتقدند نتیجه این اقدامات لزوما یک جدایی کامل میان آمریکا و چین نخواهد بود؛ بلکه بازار جهانی بیشتر دچار پراکندگی می‌شود. در این سناریو، شرکت‌های چینی در بازارهای دیگر گسترش می‌یابند، در حالی که تولیدکنندگان آمریکایی و متحدانشان در بازارهایی رقابت خواهند کرد که الزامات امنیتی در آن‌ها اهمیت بیشتری دارد.

صنایع رباتیک ایالات متحده و چین همچنان پیوند عمیقی با یکدیگر دارند، اما این دو کشور با مزایای بسیار متفاوتی وارد میدان رقابت می‌شوند. آنکور ساکسنا (Ankur Saxena)، مدیر سرمایه‌گذاری در TDK Ventures، می‌گوید برخلاف حوزه نیمه‌هادی‌ها (Semiconductors)، صنعت رباتیک تنها بر پایه یک فناوری واحد نیست که کشوری بتواند به‌راحتی کنترل آن را در دست بگیرد.

طبق گزارش مؤسسه Counterpoint، چین در تولید جهانی ربات‌های انسان‌نما تسلط دارد و میزان محموله‌های ارسالی در نیمه نخست سال جاری به ۲۲,۰۰۰ واحد رسید که اکثریت قریب به اتفاق آن‌ها متعلق به تولیدکنندگان چینی است. در مقابل، سومن ماندال (Soumen Mandal)، تحلیلگر ارشد در Counterpoint Research، خاطرنشان کرد که شرکت‌های آمریکایی در مقایسه با این حجم، در ابعاد بسیار کوچک‌تری فعالیت می‌کنند.

بر اساس داده‌های Counterpoint، پنج تولیدکننده بزرگ ربات‌های انسان‌نما در جهان از نظر حجم ارسال کالا — شامل AgiBot، Unitree، Galbot، UBTECH و Leju Robotics — همگی چینی هستند و در نیمه نخست سال جاری، مجموعا ۸۶ درصد از محموله‌های جهانی را به خود اختصاص داده‌اند.

ساکسنا معتقد است این مزیت می‌تواند اثر مرکب داشته باشد؛ قیمت‌های پایین‌تر به تولیدکنندگان چینی اجازه می‌دهد ربات‌های بیشتری را وارد چرخه استفاده کنند که این امر منجر به تولید داده‌های واقعی (Real-world data) برای بهبود فناوری آن‌ها می‌شود. از سوی دیگر، حجم بالای تولید نیز می‌تواند هزینه‌ها را بیش از پیش کاهش دهد.

ماندال می‌گوید تولیدکنندگان چینی ربات‌های انسان‌نما با خودکفایی در بخش‌های مختلف «پشته فناوری» (Technology Stack) و بهره‌گیری از زیرساخت‌های تولیدی موجود در چین، در حال کاهش هزینه‌ها هستند. برای نمونه، شرکت Unitree در حال توسعه قطعات بیشتری در داخل مجموعه خود است، در حالی که خودروسازانی مانند XPeng نیز می‌توانند هنگام ورود به حوزه رباتیک، از تجربیات خود در زمینه تراشه‌ها و ساخت خودرو بهره ببرند.

ساکسنا به TechCrunch گفت: «ایالات متحده در حوزه‌های هوش مصنوعی پیشرو (Frontier AI)، نرم‌افزار و نوآوری در نیمه‌هادی‌ها پیشتاز است؛ اما چین در مقیاس تولید، عمق زنجیره تأمین و قیمت تمام‌شده برتری دارد.»

این برتری در تولید به شرکت‌های چینی اجازه داده است تا قیمت ربات‌های انسان‌نما را بسیار سریع‌تر از توان رقبای آمریکایی کاهش دهند.

ساکسنا در پایان گفت: «نمی‌توان با تحریم، بر روند نزولی هزینه‌ها چیره شد. تنها راه مقابله با آن، داشتن قدرت تولید بالاتر است؛ و آمریکا هنوز سرمایه‌گذاری‌های دهه‌ای لازم برای رسیدن به این سطح را آغاز نکرده است.»

به گفته ساکسنا، ممکن است پاسخ این پرسش را باید در خارج از ایالات متحده جستجو کرد. حتی اگر شرکت‌های رباتیک چینی دسترسی به بازار آمریکا را از دست بدهند، همچنان بازار داخلی بزرگی دارند و فضای کافی برای گسترش در سایر نقاط جهان، به‌ویژه در مناطقی که تقاضا برای اتوماسیون (خودکارسازی) مقرون‌به‌صرفه رو به افزایش است، خواهند داشت.

ماندال می‌گوید شرکت‌های رباتیک چینی هم‌اکنون بازارهای حساس به قیمت را که با کمبود شدید نیروی کار در اروپا، جنوب شرق آسیا، آمریکای لاتین و خاورمیانه مواجه هستند، هدف قرار داده‌اند.

ماندال انتظار دارد سازندگان ربات‌های انسان‌نما (humanoid) مسیری مشابه شرکت‌های خودروهای الکتریکی چینی را دنبال کنند: ایجاد مقیاس تولید در داخل، گسترش به بازارهای فرامرزی و در نهایت برپایی تولید محلی. کشورهایی که با کمبود نیروی کار و کاهش جمعیت روبرو هستند، می‌توانند به بازارهای اولیه برای ربات‌های انسان‌نما تبدیل شوند؛ به‌ویژه در بخش تولید، جایی که ربات‌ها می‌توانند کارهای تکراری را بر عهده بگیرند.

بنتزیون لوینسون، بنیان‌گذار و مدیرعامل شرکت Heven AeroTech (سازنده پهپاد مستقر در ویرجینیا)، می‌گوید بازار پهپادها نمایی از آینده‌ی بازار تکه‌تکه شده‌ی رباتیک ارائه می‌دهد. او معتقد است این صنعت به‌طور فزاینده‌ای به دو اکوسیستم تقسیم شده است: یک بازار تحت رهبری ایالات متحده که حول محور سیستم‌های ساخته‌شده در آمریکا و مطابق با استانداردهای NDAA (قانون مجوز اختیار دفاعی) شکل گرفته است، و یک بازار تحت رهبری چین که بر تولید انبوه و کم‌هزینه تمرکز دارد.

لوینسون اظهار داشت که بعید است تولیدکنندگان غربی بتوانند در بازار پهپادهای مصرفی سطح پایین (low-end) که قیمت همچنان مزیت اصلی آن است، بر شرکت‌های چینی غلبه کنند. در عوض، شرکت‌های آمریکایی و متحدانشان می‌توانند به‌طور فزاینده‌ای در حوزه سیستم‌های خودگردان (autonomous) دوربرد برای دفاع و زیرساخت‌های حیاتی رقابت کنند؛ جایی که الزامات امنیتی اهمیت بیشتری دارند.

از نظر لوینسون، مرز بعدی رقابت از خود پهپادها به سمت فناوری تغذیه‌کننده آن‌ها و تجهیزات حمل‌شده توسط آن‌ها تغییر خواهد کرد. او با اشاره ویژه به محدودیت‌های باتری گفت: «میدان نبرد بعدی بر سر این است که چه کسی معماری نسل بعدی انرژی و محموله (payload architecture) را در اختیار دارد.» وی افزود با افزایش توانمندی پهپادها، محدودیت‌های باتری می‌تواند سیستم‌های قدرت را به نقطه رقابتی بسیار مهمی تبدیل کند.

شرکت Agility Robotics از تصمیم کمیسیون فدرال ارتباطات (FCC) در ماه جولای استقبال کرد و گفت که این اقدام می‌تواند نگرانی‌های امنیتی پیرامون ربات‌های پیشرفته ساخت کشورهای خارجی را، پیش از آنکه مانند صنعت پهپادها به‌طور عمیق در بازار ایالات متحده نفوذ کنند، برطرف سازد. این شرکت با اشاره به ربات انسان‌نمای خود یعنی Digit که در ایالات متحده طراحی و مونتاژ می‌شود، خواستار دسترسی مداوم به ابزارها و فناوری‌های مورد نیاز برای پیشبرد تحقیقات رباتیک شد.

ساکسنا گفت: «جایگزین چین، یک زنجیره تأمین صرفا داخلی در ایالات متحده نیست؛ بلکه یک زنجیره تأمین متنوع از متحدان است.»

این امر می‌تواند فرصت‌هایی را در جاهای دیگر ایجاد کند…